İzlanda’da 26 Mayıs’tan bu yandan koronadan kimse ölmedi! Bu başarının sırrı ne?

0
8
İzlanda'da 26 Mayıs'tan bu yandan koronadan kimse ölmedi! Bu başarının sırrı ne?
İzlanda'da 26 Mayıs'tan bu yandan koronadan kimse ölmedi! Bu başarının sırrı ne?

İzlanda; İskandinavya ve Büyük Britanya’nın kuzeybatısında yer alan küçük bir ada. Ülke, pandeminin başından beri parmakla gösterilecek kadar başarılı ülkelerden biri oldu. Natürel bunda bir ada ülkesi ve nüfusunun az olmasının etkisi oldukça büyük olsa da bugüne değin toplam 10.952 olgu, 10.147 iyileşen hasta ve 33 ölüm ile salgını en iyi şekilde denetleme altına alan misal ülkelerden bir tanesine.

Ancak nüfusun %71’inden fazlasının çift doz aşılı olduğu ülkede Temmuz ayının sonlarından itibaren olgu sayıları çabucak tırmanışa geçti. Vaka sayılarındaki süratli yükselişe karşın 26 Mayıs’tan beri ülkede koronavirüse bağlı tek bir can kaybı bile yaşanmadı.

İzlanda’da bugüne dek en yüksek jurnal can kaybı 9 Kasım’da 3 kişinin hayatını kaybetmesi ile kayıtlara geçmişti. şimdi ise bu minik ada ülkesi pandeminin başlangıcından bu yandan en yüksek olgu saylarına sahip.

Peki aşılamada bu kadar başarılı olan bu ülkede niçin olgu sayıları bu kadar yüksek?

Aşı karşıtları, bu durumun aşılamanın “başarısız” olduğunun bir kanıtı olduğunu dile getiriyor fakat bulaşıcı hastalıklar uzmanları İzlanda’daki salgının, covid aşılarının virüsün en şiddetli ve ölümcül etkilerini önlemede ne değin etkili olduğunu gösterdiğini söylüyor.

‘AŞILAMA OLMASA SALGIN BİR AFET OLACAKTI’

Ülkenin son zamanlarda görülen vakalarda virüsün etkileri fazla hafif seyrediyor. Bu Nedenle yeni vakalar çoğalsa bile, İzlanda’nın covid-19’dan nedeniyle hastaneye yatış ve vefat oranları oldukça düşük.

hemen enfekte olan 1,300 insandan, sadece %2’si hastanede. Uzmanlar, İzlanda’nın adamakıllı aşılanmış kişilerdeki enfeksiyonlar hakkında değerli bilgiler sağladığını söylüyor. 

Ülkenin en büyük hastanesinin CEO’su Pall Matthiasson, aşılama olmasaydı İzlanda’da salgının “afet olacağını” söylüyor. Daha bulaşıcı delta varyantının, nüfuslarını aşılamaya nispeten geç başlayan ülkelerde vakaların fırlamasına niçin olduğu görülüyor. Yüksek düzeyde aşılanmış topluluklar bile virüsün etkin noktaları haline gelmiş durumda.

The Washington Post tarafından takip edilen verilere kadar, İzlanda nüfusunun takriben yüzde 71’inin iyice aşılanmış durumda. Aşılama geçen yılın son günlerinde başladı.

DÜNYADA EN FAZLA COVİD-19 AŞISI YAPILAN ÜLKELER ARASINDA 

İzlanda’da Pfizer-BioNTech, Oxford-AstraZeneca, Moderna ve Johnson & Johnson aşıları uygulanıyor. Ülkede paylaşılan verilere tarafından, takriben 343 bin nüfusa sahip adada nüfusun %77’si en eksik bir doz aşılandı. %71’i ise çift doz aşılı. İzlanda’da bugüne kadar 477 bin 205 doz aşı uygulandı. Jurnal uygulanan aşı dozu ortalaması ise yaklaşık 2500 civarında.

SÜRÜ BAĞIŞIKLIĞINI GARANTİ ETMİYOR LAKIN ÖLÜMLERİ ÖNLÜYOR

Veriler, virüse yakalanan aşılı kişilerin çoğunlukla önemli bir rahatsızlık geçirmeden iyileştiğini gösteriyor. İzlanda, etkili bir aşı uygulamasının sürü bağışıklığını garanti etmediğini, oysa hastaneye yatışları ve ölümleri nasıl önlediğini gösteren bir vaka çalışması sunuyor.

İZLANDA’DA SALGIN NASIL YÖNETİLDİ?

İzlanda, 28 Aralık 2020’de birincil doz COVID-19 aşısını aldı ve aşılama ertesi gün başladı. 16 Ağustos 2021 itibariyle, İzlanda nüfusunun %69’u iyice aşılanmıştı. İzlanda, belirtilmiş demografik özelliklere karşın destekleyici aşılar uyguladı ve önümüzdeki haftalarda 12 ila 15 yaşındakiler için aşı sunmaya başlayacak.

2017 yılından bu yanlamasına İzlanda’nın Başbakanı olan Katrin Jakobsdottir, pandeminin ilk başlarında ülkesine acil bir şekilde Covid-19 deneme kitleri getirileceğini açıklamış, bu testlerin tüm vatandaşlara bedava olacağını duyurmuştu. Ülkenin nüfusu oranlandığı zaman rakamlar İzlanda’nın, Güney Kore’nin 5 katı oranda koronavirüs testi yaptığını ortaya koymuştu.

Salgının ilk aylarında TIME 100 Talks röportajları dahilinde gazeteci Katie Couric’e konuşan Jakobsdottir, “Bir politikacı olarak egonuzu bir kenara teslim etmek ve kimsenin tahmin bile edemeyeceği bir krizle aleyhinde karşıya kalan mütevazı bilim insanlarından bir şeyler öğrenmek manâlı” dedi. Keza bayan liderlerin salgın yönetiminde çok daha başarılı performans sergilemesinin de ‘tesadüf olmadığını’ da vurguladı.

BAŞARININ SIRRI DAYANIŞMA

Jakobsdottir, “İzlanda minik bir ülke, bu salgın sırasında hissettiğimiz şey büyük bir dayanışmaydı. Sorumluluğun her birimizin omuzlarına verildiğini söyleyebilirsiniz. Eğer işe yaramasını istiyorsak hepimizin bunun bir parçası olmalıyız ve bence bu gerçekten işe yaradı” ifadelerini kullandı.

OKULLAR VE KAMU KURULUŞLARI KAPATILMADI

İzlanda’da diğer ülkelerin aksine kreşler ve ilkokullar, kamu kuruluşları kapatılmadı lakin okullarda sınıf mevcudunun azaltılması, ders saatlerinin kısaltılması ve sosyal mesafenin korunması gibi önlemler alındı. Ayrıca ülkede akıllı telefon uygulaması üzerinden yapılan izleme sistemi sayesinde, semptom bildiren bir kişi yaşı ne olursa olsun derhal karantina altına alınarak hastalığın yayılmasının önüne geçilmeye çalışıldı. 

İzlanda ayrıca pandeminin başlangıcından bu yandan virüsü test etmek ve izlemek için gelişmiş bir sisteme sahipti. İzlanda’nın sağlık departmanı ile Rejykjavik merkezli insan genomu şirketi deCODE arasındaki ortaklığın sonucu olan bu gözetim, virüsün bölüştürme şekliyle ilgili ilk önlemi açıklamalardan bazılarına yol açtı. Enfekte olan insanlardan çoğunun semptom göstermediği ve çocukların ise yetişkinlerden daha eksik hasta olacağı gibi… Nüfusunun çok daha küçük bir bölümünü test eden Amerika Birleşmiş Devletleri gibi bir ülkenin aksine, bu sistem İzlanda’ya içinde bulunduğu durumun net bir resmini sunmaya devam ediyor. 

25 HAZİRAN 2021’DE BÜTÜN KISITLAMALAR KALDIRILDI

Tüm dünyayı etkisi altına alan Delta varyantı paniği yüzünden aşılama kampanyasını sürdüren ülkeler birer birer eski kısıtlamalarına geri dönmeye başladı ancak virüsle mücadelede büyük başarı gösteren İzlanda, ülkenin baş bulaşıcı hastalıklar uzmanı Þórólfur Guðnason danışmanlığında alınan flaş bir kararla 25 Haziran’da tüm Kovid-19 kısıtlamalarını kaldırdı. 25 Haziran’da İzlanda, 100.000 birey başına sadece 1,6 yeni coronavirüs vakası kaydedildi. Yetkililer, ülkenin iyi bir konumda olduğunu düşünerek bundan böyle maske ve mesafe kurallarını, buluşma veya egzersiz saatlerindeki sınırlandırılmaları, aşılı yolcular için test yapılma zorunluğunu kaldırdı.

İzlanda bu vesile ile koronavirüs kısıtlamalarını en ince ayrıntısına kadar kaldıran birincil Avrupa ülkesi oldu. Ama yasaklar sadece ülke sınırları içinde kaldırıldı, dıştan ülkeye giriş yapacaklar için aynı kısıtlamalar devam etti.

İzlanda Sağlık Bakanı Svandis Svavarsdottir, “Yaşamak için olağan hissettiğimiz ve özlemini duyduğumuz topluma her tarafta kavuşuyoruz” dedi. Başbakan Katrin Jakobsdottir ise “Ülkemizdeki durum dünyanın en iyileri aralarında” dedi. Bu açıklamaların arkasından kısa bir süre daha sonra yeni vakaların sayısı artmaya başladı.

ARTIŞI NEDENİ GECE KULÜPLERİ VE EURO 2020

Ülkenin yetkili sağlık kurumları, vakaların artmasının nedenini çoğunlukla gece kulüplerine ve bazılarının “felaket reçetesi” olacağı konusunda uyardığı Euro 2020’ye katılmak için Londra’ya seyahat eden ada sakinlerine bağladı.

Salgının başından beri en yüksek jurnal olgu sayısı 11 Ağustos’ta 170 olarak kaydedilen İzlanda’da şimdi bin 376 kişide etkin olarak covid-19 virüsü bulunuyor. Temmuz ayının sonlarından itibaren olgu sayılarında önemli bir artma gözlenen İzlanda’da, mevcut vakaların %2’sinin ciddi hastalığa yakalandığı belirtildi.

Olgu artışları ile birlikte İzlanda tez aşı karşıtı hareket için bir konuşma noktası haline geldi. Fox News’den Laura Ingraham, bir konuğun İzlanda’da “az daha aşı bu vaka patlamasına davetiye çıkarmış gibi” dediği bir bölümü yayınladı. Bir epidemiyolog ve Boston College’ın Global Public Health ve Common Good Programı direktörü Philip J. Landrigan, bu tür gözlemlerin hatalı olduğunu söyledi. “Aşıların ölüme karşısında az daha mutlak koruma sağladığı” gerçeğini atlıyorlar” diye konuştu. 

Landrigan, “Çoğu yerde sözde çığır açan vakaları gördük, oysa her zaman ciddi hastalık ve ölüm oranı son derece düşük oldu. Buradaki başlıca mesaj bu sahiden” dedi. 

İzlanda Hastane’sinin yöneticisi Matthiasson, ülkemiz virüsü yenmiş gibi göründüğünde, vakalarda bu son yükselişi beklemediğini söyledi ve ekledi “Veriler açık açık ortada. Aşı almak hastaneye kabul olasılığını kat kat azaltır.”

Ülkede halkın büyük bir kısmı Pfizer aşıları elde etmek üzere iki dozluk bir mRNA aşısı oldu ancak yetkililer tek doz Johnson & Johnson aşısı bölge 53.000 kişiye minimum sekiz hafta sonra ilave bir aşı yapılması gerektiği açıklandı.

İzlanda Hükümeti’nin Covid-19 kısıtlamalarını kaldırmasından bir ay sonra sosyal mesafe, maske kullanımı ve kapalı yerlerdeki kapasite kısıtlamaları geri döndü. Bazı kapalı alanlar için maske takma zorunluluğu ve kapalı yerlerde 200 şahsiyet kapasite sınırı geldi. Ayrıca ABD yetkilileri geçen hafta vatandaşlarını İzlanda ziyaretleri konusunda uyardı.

Washington Üniversitesi’nde Epidemiyolog ve küresel sıhhat profesörü olan Brandon Guthrie, İzlanda’da yaşananların hedefe yönelik hafifletme önlemlerinin sürdürülmesi için enerjik bir delil oluşturduğunu söyledi. 

Önlemler, Temmuz ayı sonlarında yürürlüğe girdi ve yeni vakaların yükselişi son günlerde yavaşlamış görünüyor.

Guthrie, “Bilim adamlarının amacı aşı ile herhangi bir enfeksiyon ihtimaline karşısında kapsamlı koruma sağlamaktan öte aşıların vefat ve önemli hastalıkları önlemesiydi. Büyük dalgalanmalar bağlamında az sayıda vefat ya da ciddi hastalık vakası olmaması elbette en azından kısmi bir zafer olarak görülmelidir.” diye ekledi.

İzlanda’nın baş epidemiyoloğu Thórólfur Gudnason ise aşılamanın, uzmanların sürü bağışıklığına dair umduğu noktaya götürmediğini söyledi.

Gudnason’ın sürü bağışıklığı gerçekleştirmek için bir öteki önerisi, koronavirüsün yayılmasına izin belirlemek. Uzman, bunu yaparken alıngan grupları koruyarak önemli hastalıkların önlenmesi gerektiğinin altını çizdi.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here